1. Apollo 13 Görevinin Amacı
Apollo 13, NASA'nın Ay'a insan gönderme programının bir parçasıydı.
Görevin amacı, mürettebatın Ay'a ulaşması, Ay Modülü ile yüzeye inmesi ve bilimsel çalışmalar gerçekleştirdikten sonra Dünya'ya dönmesiydi.
Mürettebat üç kişiden oluşuyordu:
- James Lovell: Komutan
- Jack Swigert: Komuta Modülü pilotu
- Fred Haise: Ay Modülü pilotu
2. Fırlatma
Apollo 13, 11 Nisan 1970'te Kennedy Uzay Merkezi'nden fırlatıldı.
İlk aşamalarda görev planlandığı şekilde ilerledi.
Uzay aracı Dünya'dan uzaklaşarak Ay'a doğru yol almaya başladı.
Başlangıçta görevin normal bir Ay inişiyle sonuçlanması bekleniyordu.
3. Patlamadan Önceki Dakikalar
Görev başladıktan yaklaşık iki gün sonra mürettebat, uzay aracındaki rutin işlemlerini sürdürüyordu.
13 Nisan gecesi, Servis Modülü'ndeki oksijen tanklarından birinde sorun meydana geldi.
Tankın içindeki elektrikli ısıtıcı sisteminde daha önce yaşanan bir hasarın ardından tankın bazı bileşenleri tasarım koşullarının dışında çalışmıştı.
Sonunda tankta meydana gelen arıza büyük bir patlamaya yol açtı.
4. "Houston, We Have a Problem"
Patlama uzay aracını ciddi biçimde sarstı.
Mürettebatın bildirdiği anormal durum, kısa süre içinde bunun sıradan bir teknik arıza olmadığını ortaya koydu.
Oksijen tankındaki patlama, Servis Modülü'nün önemli sistemlerine zarar vermişti.
Böylece Ay'a iniş görevi bir anda hayatta kalma ve Dünya'ya dönme mücadelesine dönüştü.
5. Oksijen Tankının Patlaması
Patlayan tank, Servis Modülü'nün oksijen sisteminin bir parçasıydı.
Ancak sorun yalnızca solunacak oksijenin azalması değildi.
Uzay aracındaki oksijen, yakıt hücrelerinin elektrik üretmesi için de kullanılıyordu.
Tankın kaybedilmesi, elektrik üretiminin de ciddi biçimde azalmasına yol açtı.
6. Elektrik Kaybı
Apollo uzay aracının elektrik sistemi yakıt hücrelerine dayanıyordu.
Yakıt hücreleri oksijen ve hidrojen kullanarak elektrik, su ve ısı üretirdi.
Patlama sonrasında iki yakıt hücresi devre dışı kaldı.
Kalan sistemin de uzun süre çalıştırılması mümkün değildi.
Bu nedenle mürettebatın kullanabileceği elektrik miktarı hızla kritik hâle geldi.
7. Ay'a İnişten Vazgeçilmesi
Patlamadan sonra Ay'a iniş planının sürdürülmesi mümkün değildi.
Mürettebatın ve Dünya'daki görev kontrol ekibinin önceliği değişti.
Artık amaç Ay yüzeyine ulaşmak değil, üç astronotu mümkün olan en az kaynakla Dünya'ya geri getirmekti.
8. Ay Modülü Bir "Can Filikası"na Dönüşüyor
Apollo 13'te Ay'a iniş için tasarlanan Aquarius adlı Ay Modülü, beklenmedik biçimde mürettebatın yaşam alanına dönüştü.
Normalde Ay yüzeyine iniş ve kalkış için kullanılacak bu araç, patlamadan sonra astronotların ihtiyaç duyduğu oksijen, elektrik ve yaşam destek sistemlerini sağladı.
Bu nedenle Ay Modülü, görevin kurtarılmasında kritik bir rol üstlendi.
9. Ay'ın Çevresinden Dönüş
Apollo 13 Dünya'ya doğrudan geri dönmek yerine Ay'ın kütle çekiminden yararlanan bir dönüş rotası izledi.
Bu manevra, uzay aracının Ay'ın çevresinden geçerek Dünya'ya doğru yönelmesini sağladı.
Mürettebat böylece motorlarını uzun süre kullanmadan gerekli dönüş yörüngesini elde edebildi.
10. Enerji Tasarrufu
Apollo 13'ün en büyük sorunlarından biri sınırlı elektrik kaynağıydı.
Mürettebat gereksiz sistemleri kapattı.
Kullanılmayan cihazların devre dışı bırakılmasıyla enerji tüketimi azaltıldı.
Bu tasarruf, Dünya'ya dönüş sırasında gerekli sistemlere yeterli elektrik bırakmak için hayati önem taşıyordu.
11. Suyun Önemi
Yakıt hücreleri normalde elektrik üretirken su da oluşturuyordu.
Ancak yakıt hücrelerinin büyük bölümü devre dışı kaldığından su üretimi de azaldı.
Bu durum yalnızca içme suyu açısından değil, astronotların vücut ısısını düzenlemek ve bazı sistemleri çalıştırmak açısından da ciddi bir sorun oluşturdu.
Bu nedenle su tüketimi sıkı biçimde sınırlandırıldı.
12. Karbondioksit Sorunu
Ay Modülü, iki kişilik ve daha kısa süreli bir görev için tasarlanmıştı.
Üç astronotun uzun süre burada yaşaması, karbondioksit birikimi açısından ciddi bir problem oluşturdu.
Astronotların soluduğu havadaki karbondioksitin uzaklaştırılması gerekiyordu.
Ay Modülü'ndeki filtreler belirli bir kapasiteye sahipti.
13. Filtrelerin Uyum Sorunu
Komuta Modülü'ndeki karbondioksit filtreleri ile Ay Modülü'ndeki filtreler aynı biçimde tasarlanmamıştı.
Bu nedenle Komuta Modülü'ndeki mevcut filtrelerin doğrudan Ay Modülü'ne takılması mümkün değildi.
Kullanılabilir malzemeler ve uzay aracında bulunan parçalar kullanılarak bir bağlantı sistemi geliştirilmesi gerekti.
14. Doğaçlama Filtre Çözümü
Dünya'daki mühendisler, mürettebatın uzay aracında bulunan malzemeleri kullanarak uygulanabilecek bir çözüm hazırladı.
Plastik torbalar, bant, karton ve başka mevcut parçalar kullanılarak filtrelerin Ay Modülü'ne bağlanmasını sağlayan bir düzenek oluşturuldu.
Bu çözüm, astronotların karbondioksit seviyesini güvenli sınırlar içerisinde tutmasına yardımcı oldu.
15. Yönlendirme Sorunu
Elektrik tasarrufu nedeniyle bazı sistemlerin kapatılması, uzay aracının yönlendirilmesini de zorlaştırdı.
Dünya'ya dönüş için uzay aracının doğru konumda tutulması gerekiyordu.
Mürettebat ve görev kontrol ekibi, mümkün olduğunca az enerji kullanarak gerekli yönlendirme işlemlerini gerçekleştirdi.
16. Dünya'ya Dönüş İçin Hazırlık
Apollo 13 Dünya'ya yaklaşırken en önemli aşamalardan biri, Komuta Modülü'nün yeniden kullanılabilir hâle getirilmesiydi.
Patlama nedeniyle Servis Modülü ağır hasar görmüştü.
Ay Modülü ise Dünya atmosferine girecek şekilde tasarlanmamıştı.
Bu nedenle son aşamada mürettebatın Komuta Modülü'ne geri dönmesi gerekiyordu.
17. Ay Modülü Aquarius'un Bırakılması
Dünya'ya yaklaşılırken Ay Modülü artık gerekli değildi.
Mürettebat Komuta Modülü'ne geçti.
Aquarius daha sonra uzay aracından ayrıldı.
Ay Modülü'nün görevi başlangıçta Ay yüzeyine iniş ve kalkış olmasına rağmen, Apollo 13 kazasında mürettebatın hayatta kalmasını sağlayan temel sistemlerden biri hâline gelmişti.
18. Servis Modülüyle İlgili Hasarın Görülmesi
Servis Modülü ayrıldığında mürettebat ve görev kontrol ekibi hasarın boyutunu daha iyi görebildi.
Patlamanın Servis Modülü'nün dış kısmında ciddi hasara neden olduğu anlaşıldı.
Bu durum, mürettebatın Dünya'ya dönüş sırasında ne kadar kritik bir araç üzerinde ilerlediğini gösteriyordu.
19. Atmosfere Yeniden Giriş
Mürettebat son aşamada Komuta Modülü'ne geçti.
Komuta Modülü'nün ısı kalkanı, Dünya atmosferine yüksek hızla girerken oluşan aşırı sıcaklığa karşı koruma sağladı.
Bu aşama da riskliydi çünkü görev boyunca kullanılan diğer sistemlerin aksine Dünya'ya dönüş için Komuta Modülü'nün çalışır durumda kalması gerekiyordu.
20. Güvenli İniş
Apollo 13 mürettebatı 17 Nisan 1970'te Dünya'ya döndü.
Komuta Modülü okyanusa indi ve üç astronot kurtarıldı.
Ay'a iniş gerçekleştirilememiş olsa da mürettebatın güvenli biçimde Dünya'ya getirilmesi görevin temel sonucuna dönüştü.
21. Kazanın Teknik Nedeni
Apollo 13 kazasının temelinde oksijen Tank 2'de meydana gelen bir arıza bulunuyordu.
Tankın geçmişte yapılan işlemler sırasında hasar görmesi ve uygun olmayan elektriksel koşulların ortaya çıkması, daha sonra aşırı ısınmaya ve tankın arızalanmasına katkıda bulundu.
Patlama sonucunda Servis Modülü'nün önemli bölümleri kullanılamaz hâle geldi.
22. Kazanın Görev Üzerindeki Etkisi
Tek bir tanktaki arıza, birbirine bağlı birçok sistemi etkiledi.
Oksijen kaybı elektrik üretimini etkiledi.
Elektrik kaybı yaşam destek sistemlerini ve diğer ekipmanları etkiledi.
Su üretiminin azalması ise mürettebatın kaynaklarını daha da sınırladı.
Böylece tek bir teknik arıza, görev boyunca birbirini takip eden çok sayıda probleme dönüştü.
23. Dünya'daki Görev Kontrol Ekibinin Rolü
Apollo 13 yalnızca uzaydaki üç astronotun mücadelesi değildi.
Houston'daki görev kontrol ekibi, mürettebatın elindeki kaynakları ve uzay aracının mevcut sistemlerini sürekli değerlendirdi.
Elektrik tüketiminin azaltılması, karbondioksit filtresi sorununun çözülmesi ve dönüş rotasının yönetilmesi gibi konularda yeni prosedürler geliştirildi.
24. Mühendislik ve Doğaçlama
Apollo 13'ün kurtuluşunda önceden hazırlanmış prosedürlerin yanı sıra beklenmeyen koşullara hızla uyarlanabilen mühendislik çözümleri de önemliydi.
Özellikle karbondioksit filtresi için hazırlanan düzenek, uzay aracında bulunan sınırlı malzemelerle işleyen bir çözüm oluşturulabileceğini gösterdi.
25. Sonuç ve Değerlendirme
Apollo 13 görevi, Ay'a iniş hedefinin gerçekleşmediği ancak mürettebatın Dünya'ya sağ salim döndürülmesinin başarıya dönüştüğü olağanüstü bir uzay uçuşudur. Görevin üçüncü gününde oksijen tankındaki patlama, Servis Modülü'nün elektrik üretimini ve yaşam destek sistemlerini ağır biçimde etkiledi. Bunun üzerine James Lovell, Jack Swigert ve Fred Haise Ay'a inişten vazgeçerek Dünya'ya dönüş planına geçti.
Ay Modülü'nün geçici yaşam alanı olarak kullanılması, elektrik ve su tüketiminin azaltılması, karbondioksit filtrelerinin eldeki malzemelerle uyarlanması ve Ay'ın kütle çekiminden yararlanan dönüş rotasının uygulanması mürettebatın hayatta kalmasında belirleyici oldu. Son aşamada Komuta Modülü yeniden kullanıma hazırlandı ve mürettebat 17 Nisan 1970'te Dünya'ya ulaştı.
Apollo 13 kazası, uzay uçuşlarında birbirine bağlı sistemlerden birindeki arızanın nasıl zincirleme sonuçlar doğurabileceğini ve sınırlı kaynaklarla geliştirilen mühendislik çözümlerinin kritik bir görevi nasıl kurtarabileceğini gösteren en önemli olaylardan biridir.